هر 15 روز يک لکه نفتي بزرگ در خليج فارس ايجاد مي شود
جام جم:درياها يکي از مهمترين زيستگاه هاي سياره ما هستند که تامين مواد غذايي و پروتئيني و حتي فرآورده هاي نفتي و معدني مورد نياز انسان ها را به عهده دارند ؛ در حالي که در دهه هاي اخير، تجمع آلاينده ها و به خصوص آلاينده هاي نفتي در درياها و اقيانوس ها به شدت افزايش يافته است.
از زمان تاسيس سازمان جهاني دريانوردي در سازمان ملل متحد آلودگي هاي زيست محيطي در درياها نيز مورد توجه و بررسي قرار گرفته است و از سال 1973 با تصويب کنوانسيوني براي جلوگيري از ايجاد هرگونه آلودگي در درياها، نظارت بر اين زيستگاه ها به صورت قانوني آغاز شده است. مبارزه با آلودگي هاي نفتي که از مهمترين آلودگي ها در درياها هستند، از زمان پيدايش نفت در بسياري از تحقيقات و پژوهش هاي علمي مورد بررسي قرار گرفته است. با توجه به افزايش آلودگي هاي نفتي در سواحل خليج فارس، محققان پژوهشگاه صنعت نفت توانسته اند به روش جديدي در سنتز و ارزيابي بيولوژيکي ديسپرسانت لکه هاي نفتي دست يابند.
نفت خام ترکيبي از هيدروکربن ها، نيتروژن، گوگرد و آناريوم است. اين ماده در اقتصاد جهاني نقش نيروي محرکه را به عهده دارد و مي توان گفت آلودگي هاي نفتي از پيامدهاي اجتناب ناپذير افزايش جمعيت و نياز به مصرف انرژي است.
خليج فارس به علت رفت و آمد کشتي هاي نفتکش، حفر چاه هاي نفتي و همچنين استخراج نفت، هر سال 160 هزارتن نفت و ضايعات و فرآورده هاي نفتي را در خود جاي مي دهد و به همين علت به عنوان يکي از آلوده ترين درياهاي جهان شناخته شده است.
با توجه به پيامدهاي نامطلوب ناشي از نشت نفت از نفتکش ها در کشورهاي مختلف در 50 سال اخير، از ميان بردن لکه هاي نفتي مورد توجه بسياري از کارشناسان و متخصصان قرار گرفته است.
ورود هزاران گالن نفت از يک مخزن نفت خام به آب دريا در کاروليناي جنوبي و همچنين ريخته شدن بيش از 5 تن نفت خام در خليج فارس سبب مرگ و نابودي گياهان و اکوسيستم هاي ساحلي اين درياها شد و زندگي بسياري از موجودات ساکن آنها را در معرض خطر نابودي قرار داد.
خليج فارس دريايي نيمه بسته است که اکوسيستم منحصر به فردي دارد و با توجه به قرار گرفتن آن در منطقه اي گرم و خشک، آبزيان ساکن در اين دريا نسبت به تغييرات محيطي بسرعت واکنش نشان مي دهند و با قرار گرفتن در معرض آلودگي ها بويژه آلودگي هاي نفتي بشدت آسيب مي بينند. به رغم حساسيت بسيار بالاي اين اکوسيستم در برابر آلاينده هاي مختلف در سطح درياها اين منطقه از تنوع زيستي بسيار زيادي برخوردار است و در مقايسه با ديگر زيستگاه هاي آبي در سراسر دنيا به دليل ويژگي هاي حاکم بر آن بسيار آسيب پذير بوده و وجود کمترين آلودگي در آب مي تواند سلامت آبزيان و ديگر موجودات زنده ساکن آب ها را در معرض خطر جدي قرار دهد. ساخت اسکله هاي نفتي و افزايش غلظت آب سبب مرگ مرجان هاي دريايي، دلفين ها و حتي لاک پشت هاي دريايي مي شود. حمل و نقل نفت به کشورهاي مختلف از اين گذرگاه موجب شده است لکه هاي نفتي بسيار زيادي در خليج فارس ايجاد شود و در نتيجه پيامدهاي زيست محيطي نامطلوبي را در اين اکوسيستم به وجود آورد. بررسي هاي انجام شده از سوي کارشناسان نشان مي دهد بيشترين آلودگي آب هاي خليج فارس از نوع آلودگي نفتي است که تاکنون درصد بالايي از آبزيان و ماهيان را به کام مرگ کشيده است.
|
ميکروارگانيسم هاي تجزيه کننده هيدروکربن ها حدود 25 درصد از نفت رها شده در آب از طريق تبخير از ميان مي رود و باقيمانده آلودگي هاي نفتي نيز از طريق اکسايش نوري و همچنين اکسايش ناشي از فعاليت ميکروارگانيسم ها در آب شکسته مي شود که به آن تجزيه زيستي گفته مي شود. حضور ميکروارگانيسم هاي تجزيه کننده هيدرات هاي کربن در آب درياها و خاک ها سبب شده است آلودگي هاي نفتي به ميزان قابل توجهي کاهش يابند، بنابراين مي توان گفت وجود سيستم هاي بيولوژيک در اکوسيستم هاي آبي غلظت مواد سمي موجود در آب را کاهش مي دهد که وجود اکسيژن و مواد غذايي بخصوص نيتروژن و فسفر سبب تسريع اين فرآيند مي شود. فرآورده هاي حاصل از تجزيه مواد نفتي به وسيله ميکروارگانيسم ها معمولا موجودات آبزي را با خطرات کمتري مواجه مي کند. از اين روش در کشورهايي مانند امريکا، ژاپن، انگليس، روسيه و کره استفاده مي شود و در حوزه خليج فارس نيز اين طرح در مراحل تحقيقاتي است که در صورت از ميان برداشته شدن محدوديت هاي ناشي از دما، شوري آب و نوع ترکيبات نفتي موجود مي توان از اين روش براي پراکنده سازي لکه هاي نفتي استفاده کرد. |
با توجه به اين که خليج فارس تنها از طريق تنگه هرمز با اقيانوس هند در ارتباط است و تبادل آبي چنداني با حوزه هاي آبي آزاد دنيا ندارد؛ بنابراين لکه هاي نفتي از شمال غربي در امتداد سواحل جنوبي به طرف تنگه هرمز و در يک حرکت برگشتي در جهت مخالف در امتداد سواحل شمالي به سمت غرب در حرکت هستند. ته نشيني هيدروکربن هاي نفتي و ديگر آلاينده هاي زيست محيطي در درياها به تنوع زيستي در رسوبات صدمه مي زند و اکسيژن محلول در آب را بشدت کاهش مي دهد.
بررسي هاي انجام شده براي يافتن علت مرگ اين موجودات حاکي از آن است که آلودگي شديد نفتي و وجود لکه هاي نفتي بر سطح آب خليج فارس مي تواند يکي از مهمترين علل مرگ اين جانداران باشد. به علت ورود فاضلاب هاي پالايشگاه ها و همچنين تخليه آب توازن کشتي هاي نفتکش، لکه هاي نفتي بزرگي در خليج فارس ايجاد مي شود.
بسياري از کارشناسان بر اين باورند که به سطح آب آمدن دلفين ها براي نفس کشيدن در يک لکه نفتي سبب مرگ دسته جمعي آنها شده است؛ در ضمن آلوده بودن ماهي ها به مواد شيميايي و نفتي و استفاده از آنها به عنوان يکي از مهمترين منابع تامين مواد غذايي مورد نياز دلفين ها و نهنگ ها نيز مي تواند سبب مرگ آنها شود. رفت و آمد کشتي ها در خليج فارس سبب به وجود آمدن 3 تا 4 لکه نفتي کوچک در طول يک هفته مي شود و در نتيجه مي توان گفت هر 15 روز يک لکه نفتي بزرگ در خليج فارس ايجاد مي شود که سبب انباشته شدن حجم نسبتا زيادي از آلودگي هاي نفتي در مجاري تنفسي آبزيان و در نهايت مسموميت آنها خواهد شد. اگر چه به گفته کارشناسان جمعيت دلفين هاي ساکن اين منطقه در معرض انقراض قرار نگرفته اند، اما با توجه به اين که زاد و ولد اين موجودات بسيار کند و تدريجي است، تعداد آنها در منطقه اهميت بسيار زيادي دارد. چنانچه لکه هاي نفتي به ساحل برسند، بر اثر امواج دريايي در سطح ساحل گسترده مي شوند و در لايه هاي زيرين نفوذ مي کنند. لاک پشت هاي دريايي ماده که براي تخم ريزي به ساحل دريا آمده اند دچار مسموميت مي شوند يا اين که در واکنش به تجمع بخار و گازهاي آلوده به مواد نفتي از محيط دور مي شوند و تخم ريزي نمي کنند و در نتيجه اين حيوان نيز در معرض انقراض قرار مي گيرد. با توجه به اين که حذف طبيعي لکه هاي نفتي از آب هاي درياها 3 تا 5 سال به طول خواهد انجاميد، بنابراين در اين مدت آلودگي هاي نفتي آثار سويي را بر حيات آبزيان گذاشته است که مي تواند بسياري از آنها را در معرض انقراض قرار دهد.اين در حالي است که ما تنها مرگ عده اي از جانوران دريايي را مي بينيم در حالي که زير آب ها نيز مرجان ها و ماهي هاي بسيار زيادي به علت وجود اين نوع آلودگي ها از ميان مي روند. براساس بررسي هاي انجام شده، بخش وسيعي از مرجان هاي اطراف جزيره قشم در نتيجه ورود مواد نفتي و ديگر آلاينده هاي زيست محيطي به خليج فارس دچار مرگ تدريجي شده اند و تعداد مرجان هاي ساکن اين آب ها بشدت کاهش يافته است. محققان اميدوارند با دستيابي به روش هاي جديد براي کاهش آلاينده ها در اکوسيستم هاي آبي، گام مهمي در جهت حفاظت از محيطزيست بردارند.
فرخاني در پايان خاطرنشان کرد: با توجه به نتايج موفق بررسي عملکرد ديسپرسانت هاي پارس 1 و پارس 2 در اين منطقه مي توان با استفاده از پراکنده سازي و متفرق کردن لکه هاي نفتي اثرات نامطلوب زيست محيطي آنها را به حداقل رساند و زمينه مناسبي براي حذف آلودگي هاي ناشي از وجود لکه هاي نفتي فراهم آورد.

